ایرانیها در فینال جام جهانی؛ روایت دیاسپورا دور از جمهوری اسلامی
حضور چهرههای ایرانی در حاشیه فینال جام جهانی ۲۰۲۶، حتی بدون حضور تیم ملی ایران در مراحل پایانی، به یکی از روایتهای سیاسی و فرهنگی تورنمنت تبدیل شد. گزارش کریپتو بریفینگ روی همین تضاد تمرکز دارد: ایران بهعنوان تیم ملی از جام کنار رفته بود، اما دو چهره ایرانی قرار بود در یکی از بزرگترین شبهای فوتبال جهان دیده شوند؛ نه به نمایندگی از جمهوری اسلامی، بلکه بهعنوان افراد مستقل و بخشی از دیاسپورای ایرانی.
در مرکز این روایت، نام بیژن مرتضوی، آهنگساز، نوازنده و خواننده ایرانی خارج از کشور، قرار دارد. طبق گزارش، او بهعنوان یکی از چهرههای مرتبط با اجرای هالفتایمشوی فینال مطرح شده بود؛ اتفاقی که اگر در چنین سطحی رخ دهد، برای یک هنرمند ایرانی دیاسپورا اهمیتی نمادین دارد. مرتضوی سالهاست فعالیت هنری خود را خارج از مرزهای ایران ادامه داده و برای بسیاری از ایرانیان مهاجر، موسیقی او فقط سرگرمی نیست؛ بخشی از حافظه، دلتنگی، هویت و پیوند با گذشته است.
بخش دیگر روایت به داوری مربوط میشود. گزارش از احتمال حضور یک داور ایرانی در نقش برجسته فینال صحبت میکند؛ جایگاهی که برای هر داور فوتبال، قله حرفهای محسوب میشود. حتی مطرح شدن چنین احتمالی، در کنار حذف تیم ملی ایران، یک تضاد جالب میسازد: نمایندگان رسمی فوتبال ایران در زمین باقی نماندند، اما افراد ایرانی در سطح فرهنگی یا اجرایی میتوانند در بزرگترین صحنه تورنمنت دیده شوند.
این موضوع فراتر از فوتبال است. جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار شد؛ کشورهایی که جمعیتهای بزرگ مهاجر و دیاسپورا در آنها حضور دارند. برای ایرانیان خارج از کشور، مسابقات بینالمللی همیشه فقط رویداد ورزشی نیستند. آنها میتوانند صحنهای برای نمایش هویت، اعتراض، خاطره، شکافهای سیاسی و تلاش برای دیده شدن خارج از روایت رسمی باشند.
حضور یا مطرح شدن چهرههایی مثل بیژن مرتضوی در چنین فضایی، به همین دلیل اهمیت دارد. او نه نماینده دولت است و نه محصول سیستم رسمی فرهنگی داخل ایران؛ بلکه هنرمندی است که مسیر خود را بیرون از ایران ساخته است. در جهانی که فوتبال و فرهنگ روزبهروز بیشتر به هم نزدیک میشوند، چنین لحظههایی نشان میدهد هویت ملی همیشه فقط در تیم ملی خلاصه نمیشود.
برای علاقهمندان به فوتبال، پیشبینی جام جهانی و تحلیل فرهنگی، این روایت یادآور این است که جام جهانی فقط درباره گل و نتیجه نیست. فینال میتواند محل برخورد سیاست، مهاجرت، هنر، دیاسپورا و حافظه جمعی باشد. ایرانیها در فینال ۲۰۲۶ شاید روی پیراهن یک تیم حاضر نبودند، اما روایت آنها در اطراف بزرگترین مسابقه فوتبال جهان حضور داشت؛ روایتی مستقل، پیچیده و دور از کنترل رسمی تهران.
