جام جهانی مردان فیفا 2022؛ روایت کامل قهرمانی آرژانتین و تمام اتفاقات بزرگ، عجیب و فراموش‌نشدنی

جام جهانی مردان فیفا 2022 در قطر، تورنمنتی بود که هم از نظر نتیجه نهایی و هم از نظر حجم اتفاقات، یکی از پربحث‌ترین و پرهیجان‌ترین دوره‌های تاریخ فوتبال شد. این مسابقات از 20 نوامبر تا 18 دسامبر 2022 برگزار شد، با حضور 32 تیم، 64 مسابقه و هشت ورزشگاه در کشوری که برای نخستین بار در خاورمیانه و جهان عرب میزبان جام جهانی شده بود. پایان این داستان هم چیزی نبود جز قهرمانی آرژانتین؛ تیمی که با وجود شروع شوکه‌کننده مقابل عربستان سعودی، در نهایت تا فینال پیش رفت و پس از تساوی 3-3 با فرانسه، در ضربات پنالتی 4-2 پیروز شد تا سومین ستاره را روی پیراهنش بنشاند.

اگر کسی بخواهد فقط با یک جمله جام جهانی 2022 را توصیف کند، شاید بهترین عبارت این باشد: «تورمنتِ بازگشت‌ها، شوک‌ها، رکوردها و پایان یک افسانه با جام». در این دوره، آرژانتین قهرمان شد، فرانسه تا آستانه دفاع از عنوانش پیش رفت، مراکش تاریخ‌سازی کرد، ژاپن دو قدرت سنتی اروپا را شکست داد، کرواسی دوباره در بازی‌های حذفی ثابت کرد چقدر سخت حذف می‌شود و کیلیان امباپه با هت‌تریک در فینال و کسب کفش طلای مسابقات، یکی از درخشان‌ترین نمایش‌های فردی تاریخ جام جهانی را ارائه داد. همین ترکیب از درام، کیفیت فنی، شگفتی و بار احساسی باعث شد قطر 2022 خیلی زود در آرشیو مسابقات جام جهانی به عنوان یکی از خاص‌ترین دوره‌ها ثبت شود.

چرا جام جهانی 2022 با همه دوره‌ها فرق داشت؟

پیش از هر چیز، ساختار زمانی و جغرافیایی این دوره متفاوت بود. جام جهانی 2022 نخستین جام جهانی مردان بود که به جای تابستان، در ماه‌های نوامبر و دسامبر برگزار شد. همین تصمیم، ریتم فصل باشگاهی را تغییر داد و از نظر بدنی و ذهنی، بازیکنان را در شرایطی متفاوت وارد مسابقات کرد. از طرف دیگر، قطر به عنوان میزبان، کوچک‌ترین فضای جغرافیایی را میان دوره‌های مدرن جام جهانی داشت و هواداران می‌توانستند در مدت کوتاهی بین ورزشگاه‌ها جابه‌جا شوند. این فشردگی، حس یک جشنواره دائمی فوتبال را ایجاد کرد؛ چیزی که خیلی‌ها آن را یکی از ویژگی‌های مهم این تورنمنت می‌دانستند.

مراسم افتتاحیه هم از همان ابتدا نشان داد که قطر می‌خواهد تصویری نمادین و فرهنگی از این جام جهانی بسازد. طبق گزارش رسمی فیفا، مراسم افتتاحیه در 20 نوامبر در ورزشگاه البیت برگزار شد و با حضور مورگان فریمن، جونگ‌کوک از BTS و هنرمندان قطری، روی فرهنگ قطر، میراث منطقه و ایده وحدت از طریق فوتبال تأکید داشت. بعد از آن هم بازی افتتاحیه بین قطر و اکوادور انجام شد؛ مسابقه‌ای که به سرعت همه را وارد فضای رقابتی و جدی جام کرد.

فناوری، داوری و وقت‌های اضافه بلند؛ یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های جام جهانی 2022

یکی از بحث‌برانگیزترین و در عین حال مهم‌ترین جنبه‌های جام جهانی 2022، استفاده از فناوری نیمه‌خودکار آفساید بود. فیفا پیش از مسابقات اعلام کرده بود که این فناوری با 12 دوربین ویژه، ردیابی 29 نقطه از بدن بازیکنان و همچنین سنسور داخل توپ رسمی «الریحله»، به تصمیم‌گیری سریع‌تر و دقیق‌تر درباره صحنه‌های آفساید کمک می‌کند. تصمیم نهایی همچنان با داوران و اتاق VAR بود، اما این سیستم باعث شد بسیاری از صحنه‌های میلی‌متری با سرعت و شفافیت بیشتری بررسی شوند. برای تماشاگران هم بازسازی سه‌بعدی صحنه‌ها روی نمایشگرهای ورزشگاه و پخش تلویزیونی، تجربه تازه‌ای ساخت.

موضوع مهم دیگر، وقت‌های اضافه طولانی بود؛ چیزی که در همان روزهای اول توجه همه را جلب کرد. پیرلوئیجی کولینا، رئیس کمیته داوران فیفا، توضیح داد که به داوران دستور داده شده زمان تلف‌شده را دقیق‌تر حساب کنند؛ از درمان مصدومیت‌ها و تعویض‌ها گرفته تا بررسی‌های VAR و شادی پس از گل. طبق توضیح او، میانگین زمان مفید بازی در این جام به نزدیک 59 دقیقه رسید و میانگین وقت اضافه به حدود 10 دقیقه افزایش پیدا کرد. برای همین بود که در بعضی مسابقات، از جمله بازی انگلیس و ایران، زمان‌های اضافه بسیار طولانی دیده شد. این تصمیم، روی ریتم بازی‌ها، فرصت بازگشت تیم‌ها و حتی نوع مدیریت مسابقه از سوی مربیان تأثیر مستقیم گذاشت.

شروع جام با یک شوک برای میزبان

در بازی افتتاحیه، اکوادور با دو گل انر والنسیا قطر را 2-0 شکست داد. این نتیجه فقط یک برد ساده برای اکوادور نبود، بلکه از نظر تاریخی هم اهمیت داشت، چون قطر به نخستین میزبان تاریخ جام جهانی تبدیل شد که بازی افتتاحیه‌اش را با شکست پشت سر می‌گذارد. همین اتفاق، از همان روز اول نشان داد که برخلاف انتظارها، قرار نیست فقط نام‌های بزرگ بر روایت جام جهانی 2022 حاکم باشند. از همان ابتدا مشخص شد تیم‌هایی که بهتر سازمان‌دهی شده‌اند، با تمرکز بیشتری بازی می‌کنند و تحت فشار روانی مسابقات دوام می‌آورند، شانس بیشتری برای ساختن شگفتی دارند.

مرحله گروهی؛ جایی که ضربان واقعی جام جهانی 2022 شروع شد

مرحله گروهی جام جهانی 2022 پر از فراز و فرود بود. از یک سو چند مدعی قدیمی خیلی زود ضربه خوردند، از سوی دیگر تیم‌هایی که کمتر کسی آن‌ها را در جمع بهترین‌ها تصور می‌کرد، ناگهان درخشیدند. فیفا در جمع‌بندی رسمی خود از این مرحله، روی شگفتی‌هایی مثل پیروزی عربستان برابر آرژانتین، صعود تاریخی مراکش، درخشش ژاپن و عبور هم‌زمان استرالیا، ژاپن و کره جنوبی از مرحله گروهی به عنوان یک اتفاق بی‌سابقه برای فوتبال آسیا تأکید کرده است. همین مرحله گروهی بود که لحن کلی تورنمنت را ساخت: هیچ بازی آسان نیست، هیچ مدعی‌ای از پیش برنده نیست و هر لحظه ممکن است معادله عوض شود.

گروه A؛ هلند و سنگال بالا آمدند، قطر خیلی زود کنار رفت

در گروه A، هلند و سنگال موفق شدند به مرحله حذفی برسند. هلند کارش را با برد دیرهنگام برابر سنگال شروع کرد، اکوادور هم با برد برابر قطر وارد مسابقات شد، اما در روز آخر این سنگال بود که با شکست اکوادور، بلیت صعود را گرفت. قطر هم پس از شکست مقابل اکوادور و سپس سنگال، خیلی زود حذف شد و عملاً از نظر فوتبالی نتوانست آن کیفیتی را که برای یک میزبان انتظار می‌رود، نشان دهد. این گروه شاید در ظاهر کم‌سروصدا بود، اما حذف سریع میزبان و رقابت نزدیک اکوادور و سنگال، آن را به یکی از گروه‌های قابل توجه جام تبدیل کرد.

گروه B؛ انگلیس مقتدر شروع کرد، آمریکا با برد حساس صعود کرد

در گروه B، انگلیس با برد 6-2 مقابل ایران شروعی طوفانی داشت و بلافاصله خودش را به عنوان یکی از تیم‌های آماده مسابقات نشان داد. آمریکا و انگلیس در دیداری بدون گل مساوی کردند، اما نتیجه کلیدی این گروه در بازی آمریکا و ایران رقم خورد؛ جایی که آمریکا با پیروزی مقابل ایران، صعودش را قطعی کرد. در نهایت انگلیس صدرنشین شد و آمریکا به عنوان تیم دوم بالا آمد. ولز هم که بعد از سال‌ها به جام جهانی رسیده بود، نتوانست از گروهش بالا برود. این گروه از نظر فضای رسانه‌ای و حساسیت سیاسی و فوتبالی، یکی از پرتنش‌ترین گروه‌های کل جام بود.

گروه C؛ بزرگ‌ترین شوک مرحله گروهی، شکست آرژانتین برابر عربستان

اگر قرار باشد فقط یک نتیجه را به عنوان شوک بزرگ مرحله گروهی انتخاب کنیم، بدون تردید باید به شکست 2-1 آرژانتین برابر عربستان سعودی اشاره کرد. فیفا این نتیجه را «عظیم» توصیف کرد و واقعاً هم همین‌طور بود: تیمی که بسیاری آن را از مدعیان اصلی قهرمانی می‌دانستند، بازی را خوب شروع کرد و از روی پنالتی به گل رسید، اما در نیمه دوم ظرف چند دقیقه ورق برگشت. عربستان نه فقط یک بازی را برد، بلکه فضای کل مسابقات را لرزاند و به همه فهماند که جام جهانی 2022 قرار نیست از منطق پیش‌بینی‌ها تبعیت کند.

اما شاید مهم‌تر از خود شکست، واکنش آرژانتین به آن بود. تیم لیونل اسکالونی از هم نپاشید. آرژانتین در ادامه مکزیک را شکست داد، سپس لهستان را برد و در نهایت به عنوان صدرنشین گروه صعود کرد، در حالی که لهستان هم به عنوان تیم دوم بالا آمد. همین بازگشت روانی، یکی از نشانه‌های مهم قهرمانی بعدی آرژانتین بود. این تیم از همان‌جا یاد گرفت که برای قهرمان شدن، لازم نیست بی‌نقص باشی؛ باید بعد از ضربه خوردن، آرامش و شخصیت بازسازی را داشته باشی.

گروه D؛ فرانسه مدافع عنوان، مقتدر و بی‌تعارف

فرانسه در گروه D نشان داد که برخلاف بسیاری از قهرمانان دوره‌های قبل، قرار نیست در دفاع از عنوانش فروبپاشد. آن‌ها در اولین بازی 4-1 استرالیا را شکست دادند و با وجود همه نگرانی‌ها درباره مصدومیت‌ها و فشار روانی، خیلی زود کنترل گروه را به دست گرفتند. از طرف دیگر، استرالیا با برد برابر تونس و سپس دانمارک، یکی از صعودهای مهم و غیرمنتظره این مرحله را رقم زد و به جمع 16 تیم رسید. در پایان، فرانسه و استرالیا از این گروه بالا آمدند. این گروه نشان داد که جام جهانی 2022 فقط محل درخشش قدرت‌های سنتی نبود؛ تیم‌های منظم و کم‌ادعا هم می‌توانستند از دل رقابت‌های فشرده، خودشان را بالا بکشند.

گروه E؛ هرج‌ومرج جذاب، سقوط آلمان و صعود ژاپن

گروه E شاید دیوانه‌وارترین گروه مرحله اول بود. ژاپن ابتدا آلمان را 2-1 شکست داد و یکی از بزرگ‌ترین نتایج تورنمنت را رقم زد. بعد در ادامه، این گروه لحظه به لحظه تغییر کرد و در روز آخر، ژاپن باز هم برگ برنده را رو کرد: پیروزی 2-1 مقابل اسپانیا. نتیجه این شد که ژاپن بالاتر از اسپانیا صدرنشین شد و آلمان برای دومین جام جهانی پیاپی در مرحله گروهی حذف شد. فیفا این گروه را «رولرکوستر» توصیف کرد و توصیف دقیق‌تری هم واقعاً برایش پیدا نمی‌شود.

حذف آلمان و بالا رفتن ژاپن از صدر، تنها بخش مهم ماجرا نبود. این گروه یک نشانه جدی از تغییر توازن در فوتبال ملی هم بود. ژاپن فقط با دفاع و شانس بالا نرفت؛ آن‌ها نظم، سرعت در انتقال، جسارت در تصمیم‌گیری و انعطاف تاکتیکی داشتند. بردن هم‌زمان آلمان و اسپانیا در یک جام جهانی، دیگر اتفاقی نبود. این یکی از آن لحظاتی بود که در آرشیو جام جهانی به عنوان نقطه تغییر نگاه به فوتبال آسیا باقی می‌ماند.

گروه F؛ مراکش از یک تیم خوب به یک پدیده جهانی تبدیل شد

در گروه F، مراکش ابتدا با کرواسی مساوی کرد، سپس بلژیک را شکست داد و در بازی آخر هم با برد 2-1 مقابل کانادا، با هفت امتیاز به عنوان صدرنشین بالا رفت. این تیم نه تنها صعود کرد، بلکه بالاتر از کرواسی بالا رفت و بلژیک را حذف کرد؛ بلژیکی که هنوز بسیاری آن را یکی از مدعیان پنهان مسابقات می‌دانستند. فیفا صراحتاً نوشت که برد مقابل کانادا، مراکش را به صدر گروه رساند. همین صدرنشینی بعداً اهمیت خودش را بیشتر نشان داد، چون مسیر حذفی این تیم را از لحاظ ذهنی و فنی شکل داد.

آنچه مراکش را در این مرحله متمایز می‌کرد فقط نتیجه نبود، بلکه نوع بازی‌اش بود. این تیم سازمان دفاعی بسیار قدرتمندی داشت، در فاز انتقال سریع و خطرناک بود و از نظر ذهنی، هیچ ترسی از نام حریفان نداشت. وقتی تیمی بتواند در گروهی با حضور کرواسی، بلژیک و کانادا اول شود، دیگر نباید آن را صرفاً شگفتی نامید؛ باید پذیرفت که آن تیم پروژه‌ای کامل و آماده به مسابقات آورده است. مراکش در مرحله گروهی دقیقاً همین تصویر را ساخت.

گروه G؛ برزیل صعود کرد، اما کامرون آخرین ضربه را زد

در گروه G، برزیل به عنوان یکی از پرستاره‌ترین تیم‌های مسابقات، توانست از گروهش بالا برود و در بازی‌های نخست، نشانه‌های واضحی از قدرت هجومی‌اش نشان داد. ریشارلیسون هم در همین مرحله آن گل قیچی‌برگردان تماشایی به صربستان را زد که بعداً به عنوان بهترین گل تورنمنت انتخاب شد. با این حال، روز آخر گروهی بی‌فایده نبود؛ کامرون توانست برزیل را شکست دهد، هرچند این برد برای صعودش کافی نشد. در بازی هم‌زمان، سوئیس با برد 3-2 برابر صربستان صعود کرد و برزیل با وجود همان شکست، به عنوان صدرنشین بالا رفت.

گروه H؛ رکورد رونالدو، صعود پرتغال و ضربه آخر کره جنوبی

گروه H چند داستان بزرگ داشت. نخست اینکه کریستیانو رونالدو در بازی پرتغال و غنا تبدیل به نخستین مردی شد که در پنج دوره جام جهانی گل می‌زند؛ رکوردی که موقع ثبت شدنش، بار تاریخی بسیار سنگینی داشت. پرتغال هم در نهایت از گروه بالا رفت. اما داستان احساسی و دراماتیک این گروه به کره جنوبی مربوط می‌شد. کره در بازی آخر با گل دیرهنگام مقابل پرتغال پیروز شد و همین گل، اروگوئه را حذف کرد. فیفا در گزارش رسمی آن مسابقه نوشت که گل دیرهنگام کره، اروگوئه را که خود را در آستانه صعود می‌دید، از مسابقات کنار زد.

این گروه یکی از واضح‌ترین نمونه‌های جام جهانی 2022 بود: جایی که تا ثانیه‌های آخر، همه‌چیز می‌توانست عوض شود. حتی تیمی مثل اروگوئه با تمام تجربه‌اش، قربانی همین منطق شد. این فقط مسئله تفاضل گل یا جدول نبود؛ مسئله این بود که در قطر 2022، هر ثانیه بازی ارزش تاریخی پیدا کرده بود. کافی بود یک گل دیرهنگام در ورزشگاهی دیگر زده شود تا مسیر چند تیم عوض شود.

یک آمار مهم؛ فوتبال آسیا در جام جهانی 2022 صدای تازه‌ای پیدا کرد

یکی از نتایج مهم مرحله گروهی این بود که استرالیا، ژاپن و کره جنوبی هم‌زمان به مرحله یک‌هشتم نهایی رسیدند؛ رخدادی که فیفا آن را برای فوتبال آسیا یک اتفاق تاریخی دانست. این فقط یک آمار نبود. معنایش این بود که دیگر نمی‌توان فوتبال آسیا را صرفاً به عنوان نیرویی مکمل در جام جهانی دید. ژاپن آلمان و اسپانیا را برد، کره جنوبی در لحظه آخر صعود کرد و استرالیا از گروهی دشوار بالا رفت. این دستاورد جمعی، کنار موفقیت مراکش برای آفریقا، یکی از نشانه‌های مهم تغییر نقشه قدرت در فوتبال ملی بود.

یک‌هشتم نهایی؛ مرحله‌ای که مدعیان واقعی از راه رسیدند

با شروع مرحله حذفی، کیفیت بازی‌ها بالا رفت و در عین حال فشار ذهنی هم چند برابر شد. در این مرحله هلند آمریکا را 3-1 برد و به یک‌چهارم نهایی رسید. آرژانتین با نتیجه 2-1 استرالیا را شکست داد. فرانسه 3-1 لهستان را برد و انگلیس هم 3-0 از سد سنگال گذشت. این چهار نتیجه نشان دادند که مدعیان بزرگ، فعلاً از تله مرحله اول جان سالم به در برده‌اند. با این حال، زیر این ظاهر منطقی، نشانه‌های تنش کاملاً دیده می‌شد: آرژانتین برابر استرالیا تا لحظه آخر تحت فشار بود و فرانسه هم برای عبور از لهستان به درخشش مهاجمانش نیاز داشت.

اما بزرگ‌ترین داستان‌های یک‌هشتم نهایی فقط به این چهار بازی مربوط نبود. مراکش بعد از 120 دقیقه مقاومت، اسپانیا را در ضربات پنالتی حذف کرد و یاسین بونو به قهرمان ملی تبدیل شد. پرتغال هم سوئیس را 6-1 در هم کوبید و گونسالو راموس در شبی که به جای رونالدو در ترکیب اصلی بود، هت‌تریک کرد. از آن طرف کرواسی باز هم ثابت کرد استاد بقا در بازی‌های حذفی است و پس از تساوی با ژاپن، در ضربات پنالتی صعود کرد. این نتایج، مرحله یک‌هشتم را از یک ایستگاه عبوری به بخشی تعیین‌کننده از روایت جام جهانی 2022 تبدیل کرد.

مراکش برابر اسپانیا؛ لحظه‌ای که تاریخ عوض شد

برد مراکش برابر اسپانیا فقط یک صعود نبود؛ یک تغییر تاریخی بود. اسپانیا مالکیت توپ داشت، اما نتوانست دفاع منظم و فشرده مراکش را بشکند. در ضربات پنالتی، اسپانیا فرو ریخت و بونو به ستاره مطلق بازی تبدیل شد. بعد از این مسابقه، دیگر کسی مراکش را صرفاً شگفتی مرحله گروهی نمی‌دید. تیم ولید رکراکی تبدیل شده بود به یکی از جدی‌ترین داستان‌های جام.

پرتغال برابر سوئیس؛ انفجار هجومی در غیاب رونالدو

پیروزی 6-1 پرتغال برابر سوئیس یکی از یک‌طرفه‌ترین و درخشان‌ترین بازی‌های مراحل حذفی بود. گونسالو راموس در ترکیب اصلی قرار گرفت و با هت‌تریک، خودش را به چهره ناگهانی تورنمنت تبدیل کرد. این مسابقه از آن بازی‌هایی بود که به یک تیم حس شکست‌ناپذیری می‌دهد؛ هرچند چند روز بعد مشخص شد جام جهانی همیشه برای ادامه همان روایت طراحی نشده است.

یک‌چهارم نهایی؛ جایی که قلب تورنمنت تندتر زد

در مرحله یک‌چهارم نهایی، جام جهانی 2022 وارد منطقه‌ای شد که در آن، هر مسابقه می‌توانست به یک داستان کلاسیک تبدیل شود. آرژانتین و هلند در یکی از پرفشارترین و پرتنش‌ترین بازی‌های تورنمنت 2-2 مساوی کردند و آرژانتین در پنالتی صعود کرد. فیفا در گزارش این بازی نوشت که امیلیانو مارتینز تیمش را از دردسر نجات داد؛ عبارتی که کاملاً درست بود. او در لحظه‌ای که آرژانتین برتری دو گله‌اش را از دست داده بود، دوباره ستون روحی تیم شد.

در مسابقه بزرگ دیگر، کرواسی برزیل را متوقف کرد. برزیل با همه کیفیت و ستاره‌هایش، در وقت اضافه جلو افتاد، اما کرواسی بازگشت و در نهایت در ضربات پنالتی صعود کرد. فیفا هم به «پادشاهی پنالتی» کرواسی و رکوردهای تازه این تیم در ضربات پنالتی اشاره کرد. این همان لحظه‌ای بود که رؤیای قهرمانی برزیل ناگهان فرو ریخت و دوباره ثابت شد تجربه، صبر و شخصیت حذفی در جام جهانی گاهی از استعداد خام هم مهم‌تر است.

از آن طرف، فرانسه انگلیس را 2-1 شکست داد؛ مسابقه‌ای با کیفیت بالا که با از دست رفتن پنالتی دوم هری کین، به پایان تلخی برای انگلیس تبدیل شد. در همین مرحله، مراکش هم پرتغال را 1-0 برد و به نخستین تیم آفریقایی تاریخ جام جهانی تبدیل شد که به نیمه‌نهایی می‌رسد. این برد نه فقط برای مراکش، بلکه برای فوتبال آفریقا و جهان عرب یک لحظه نمادین بود.

نیمه‌نهایی؛ آرژانتین با اقتدار، فرانسه با تجربه

در نیمه‌نهایی اول، آرژانتین کرواسی را 3-0 برد. این مسابقه از آن بازی‌هایی بود که علاوه بر نتیجه، از نظر نمادین هم مهم بود. مسی در این دیدار هم گل زد و هم در یکی از به‌یادماندنی‌ترین صحنه‌های تورنمنت، مدافع جوان کرواسی را در یک حرکت فردی خیره‌کننده置? نه، بهتر است بگوییم جا گذاشت و پاس گل داد. آرژانتین در این مسابقه فقط صعود نکرد؛ اعلام کرد که برای فتح جام آمده و آماده است.

در نیمه‌نهایی دوم، فرانسه 2-0 مراکش را شکست داد. مراکش باز هم نمایش شجاعانه‌ای داشت و حتی در بخش‌هایی از مسابقه، از نظر انرژی و میل هجومی کم نگذاشت، اما تجربه، کیفیت موقعیت‌گیری و کارآمدی فرانسه تفاوت را ساخت. تئو هرناندز خیلی زود گل زد و همین گل، بازی را در مسیری انداخت که فرانسه دوست داشت. مراکش با وجود شکست، از زمین بیرون رفت در حالی که نه فقط هواداران خودش، بلکه بخش بزرگی از جهان فوتبال برایش احترام قائل بودند.

رده‌بندی؛ کرواسی دوباره روی سکو

در بازی رده‌بندی، کرواسی 2-1 مراکش را شکست داد و مدال برنز گرفت. برای کرواسی، این نتیجه اهمیت زیادی داشت، چون پس از نایب‌قهرمانی 2018، یک بار دیگر روی سکوی جام جهانی ایستاد. برای مراکش هم با وجود شکست، رسیدن به جمع چهار تیم پایانی و بازی برای مدال، خود یک دستاورد تاریخی بود. جام جهانی 2022 برای این دو تیم، با حسرت تمام نشد؛ با تأیید دوباره هویت فوتبالی‌شان تمام شد.

فینال آرژانتین و فرانسه؛ یکی از بزرگ‌ترین فینال‌های تاریخ جام جهانی

فینال در 18 دسامبر 2022 در ورزشگاه لوسیل برگزار شد؛ ورزشگاهی که طبق آمار فیفا، فینال و دو مسابقه دیگر آن با حضور 88,966 تماشاگر، یکی از بالاترین آمارهای حضور تماشاگر در تاریخ مدرن جام جهانی را ثبت کرد. از همان ابتدا مشخص بود که بازی فقط یک فینال عادی نیست؛ یک سمت لیونل مسی ایستاده بود که می‌خواست کامل‌ترین پایان ممکن را برای مسیر ملی‌اش بسازد و سمت دیگر فرانسه‌ای که می‌خواست از عنوان قهرمانی‌اش دفاع کند.

آرژانتین نیمه اول و بخش زیادی از نیمه دوم را تقریباً بی‌نقص بازی کرد. مسی از روی پنالتی گل زد و آنخل دی‌ماریا با یک حمله سریع گل دوم را زد. تا دقیقه 80، بازی در کنترل کامل آرژانتین بود و فرانسه تقریباً از جریان مسابقه دور افتاده بود. اما بعد ناگهان همه‌چیز تغییر کرد. امباپه ظرف دو دقیقه دو گل زد؛ یکی از روی پنالتی و دیگری با یک ضربه عالی. مسابقه در یک چشم به هم زدن از یک برد کنترل‌شده برای آرژانتین، به آشوب کامل تبدیل شد.

در وقت اضافه، مسی دوباره گل زد و به نظر می‌رسید این بار دیگر کار تمام است. اما امباپه باز هم برگشت و با گل سومش، بازی را 3-3 کرد تا تنها دومین هت‌تریک تاریخ فینال جام جهانی ثبت شود. همین شش گل باعث شد قطر 2022 با 172 گل، رکورد گل‌زنی کل تاریخ جام جهانی را هم بشکند و از رکورد 171 گل در سال‌های 1998 و 2014 عبور کند. این بازی واقعاً همان چیزی شد که خیلی‌ها بعداً آن را «یکی از بهترین فینال‌های تاریخ فوتبال» نامیدند.

در ضربات پنالتی، آرژانتین آرام‌تر و محکم‌تر بود. آرژانتین 4-2 برنده شد و قهرمانی را به دست آورد. امیلیانو مارتینز باز هم نقش بزرگش را بازی کرد و گونزالو مونتیل پنالتی آخر را گل کرد تا سومین قهرمانی جهان برای آرژانتین قطعی شود. این پایان فقط یک جام برای آرژانتین نبود؛ برای میلیون‌ها هوادار، پایان یک انتظار طولانی و برای لیونل مسی، رسیدن به همان حلقه نهایی افتخاراتش بود.

جوایز فردی و رکوردهایی که در قطر 2022 ثبت شد

در پایان مسابقات، لیونل مسی توپ طلای جام جهانی را گرفت و به نخستین بازیکنی تبدیل شد که برای دومین بار این جایزه را می‌برد. کیلیان امباپه با 8 گل کفش طلا را به دست آورد؛ یک گل بیشتر از مسی که 7 گل زد. امیلیانو مارتینز دستکش طلایی را برد و انزو فرناندز به عنوان بهترین بازیکن جوان مسابقات انتخاب شد. این ترکیب جوایز نشان می‌داد که قهرمانی آرژانتین فقط نتیجه یک ستاره نبود؛ مجموعه‌ای از نقش‌های تعیین‌کننده در سطح‌های مختلف تیم، از دروازه تا خط میانی و حمله، کنار هم قرار گرفته بود.

قطر 2022 فقط از نظر داستانی بزرگ نبود؛ از نظر عددی هم رکوردهای مهمی ثبت کرد. 172 گل در 64 مسابقه، 3.4 میلیون تماشاگر در ورزشگاه‌ها، 1.8 میلیون بازدیدکننده در جشنواره هواداری و درگیری رسانه‌ای حدود 5 میلیارد نفر، تصویری از مقیاس جهانی این مسابقات می‌دهد. علاوه بر این، آلفونسو دیویس سریع‌ترین گل این دوره را در 68 ثانیه برابر کرواسی زد و ریشارلیسون با گل قیچی‌برگردان مقابل صربستان، جایزه بهترین گل تورنمنت را برد.

از منظر تاریخی هم چند اتفاق مهم افتاد: کریستیانو رونالدو نخستین بازیکن مردی شد که در پنج دوره جام جهانی گل زده است، استفانی فراپار نخستین زنی شد که یک بازی مردان در مرحله نهایی جام جهانی را قضاوت می‌کند، و لیونل مسی در فینال بیست‌وششمین بازی جام جهانی‌اش را انجام داد و رکورد تعداد بازی در این مسابقات را شکست. این‌ها فقط آمار نیستند؛ این‌ها قطعاتی از تاریخ جام جهانی‌اند که باعث می‌شوند قطر 2022 در حافظه فوتبال باقی بماند.

چرا آرژانتین قهرمان شد؟

برای فهم قهرمانی آرژانتین، باید از روایت ساده «مسی جام را برد» کمی فراتر رفت؛ هرچند نقش مسی بی‌تردید مرکزی بود. آرژانتین قهرمان شد چون بعد از شکست به عربستان فرو نریخت. قهرمان شد چون در مراحل حذفی، هم توان کنترل بازی داشت و هم توان دوام آوردن در لحظه‌های بحرانی. قهرمان شد چون انزو فرناندز انرژی و نظم خط میانی را بالا برد، چون آلوارز در حمله به موقع درخشید، چون دی‌ماریا در فینال ضربه تعیین‌کننده زد و چون مارتینز در پنالتی‌ها چند بار روحیه تیم را نجات داد. این تیم بیش از آنکه فقط مجموعه‌ای از نام‌ها باشد، یک ساختار رقابتی واقعی بود.

همچنین باید به شخصیت تیمی آرژانتین اشاره کرد. این تیم در طول جام بارها مجبور شد با فشار احساسی کنار بیاید: بعد از شوک روز اول، در بازی با هلند پس از از دست دادن برتری، در فینال بعد از بازگشت فرانسه و حتی در طول مسیر با حجم عظیم انتظار جهانی. اما هر بار دوباره خودش را جمع کرد. این یکی از تفاوت‌های اصلی آرژانتین با بسیاری از تیم‌های پرستاره‌ای بود که در جام‌های جهانی قبلی دیده‌ایم؛ تیم اسکالونی فقط از نظر فنی خوب نبود، از نظر روانی هم برای یک تورنمنت طولانی ساخته شده بود.

بزرگ‌ترین شگفتی‌های جام جهانی 2022 چه بودند؟

اگر بخواهیم مهم‌ترین شگفتی‌های جام جهانی 2022 را فهرست کنیم، چند مورد تقریباً قطعی‌اند. اول، شکست آرژانتین برابر عربستان سعودی. دوم، حذف آلمان در گروهی که ژاپن بالاتر از اسپانیا صدرنشین شد. سوم، صعود تاریخی مراکش تا نیمه‌نهایی. چهارم، حذف برزیل توسط کرواسی در پنالتی. پنجم، حذف بلژیک در مرحله گروهی. این‌ها فقط نتایج غیرمنتظره نبودند؛ هرکدام از آن‌ها اثر دومینویی روی روایت تورنمنت داشتند و مسیر بعدی جام را تغییر دادند.

در میان این شگفتی‌ها، داستان مراکش شاید کامل‌ترین بود. چون مراکش نه با یک نتیجه اتفاقی، بلکه با یک روند مستمر تاریخ‌سازی کرد: صدرنشینی در گروه، حذف اسپانیا، حذف پرتغال و رسیدن به نیمه‌نهایی. این تیم در نهایت به مقام چهارم رسید، اما در حافظه جهانی، چیزی بیشتر از تیم چهارم بود. مراکش چهره‌ای از فوتبال ارائه داد که هم انضباط داشت، هم شجاعت، هم هویت. به همین دلیل بود که حتی بعد از باخت به فرانسه و کرواسی، احترام جهانی به این تیم از بین نرفت.

بهترین لحظات جام جهانی 2022

بهترین لحظات این تورنمنت کم نبودند. هت‌تریک امباپه در فینال، دو گل مسی در همان بازی، شادی هواداران آرژانتین پس از قهرمانی، پنالتی چیپِ اشرف حکیمی مقابل اسپانیا، گل قیچی‌برگردان ریشارلیسون، بازگشت ژاپن مقابل آلمان و اسپانیا، اشک‌های شوق بازیکنان کره جنوبی بعد از صعود، و شادی مراکشی‌ها پس از حذف پرتغال، همگی از لحظات ماندگار قطر 2022 شدند. وقتی یک جام جهانی این تعداد قاب به‌یادماندنی تولید می‌کند، یعنی فقط یک تورنمنت نبوده؛ یک آرشیو زنده از احساس و رقابت ساخته است.

تلخ‌ترین و بدترین لحظات جام جهانی 2022

در کنار بهترین لحظات، بدترین و تلخ‌ترین صحنه‌ها هم کم نبودند. برای آلمان، حذف دوباره در مرحله گروهی ضربه‌ای سنگین بود. برای برزیل، باخت به کرواسی در حالی که به عنوان یکی از اصلی‌ترین مدعیان دیده می‌شد، ناامیدکننده بود. برای انگلیس، حذف مقابل فرانسه با پنالتی از دست‌رفته هری کین، پایانی بسیار دردناک داشت. برای بلژیک، پایان نسل طلایی با حذف زودهنگام تلخ بود. و برای فرانسه، با وجود تمام عظمت نمایش امباپه، از دست دادن فینالی که تا لبه بازگشت کامل پیش رفته بود، زخمی ماندگار شد. این‌ها همان لحظاتی هستند که بخش «بدترین» آرشیو جام جهانی را می‌سازند؛ لحظاتی که ثابت می‌کنند فوتبال بزرگ، هم‌زمان می‌تواند هم باشکوه باشد و هم بی‌رحم.

میراث واقعی جام جهانی 2022 چیست؟

میراث قطر 2022 فقط در این خلاصه نمی‌شود که آرژانتین قهرمان شد. میراث بزرگ‌تر این تورنمنت این است که به جهان فوتبال یادآوری کرد فاصله‌ها کمتر شده‌اند. تیم‌های آسیایی توانستند جمعی بدرخشند، آفریقا برای نخستین بار تیمی در نیمه‌نهایی داشت، فناوری داوری وارد مرحله تازه‌ای شد، وقت‌های اضافه دقیق‌تر شد، و فینالی رقم خورد که تا سال‌ها درباره‌اش صحبت خواهد شد. از سوی دیگر، این مسابقات از نظر تعداد گل، تماشاگر و درگیری رسانه‌ای هم رکوردهای مهمی ساخت. این‌ها یعنی قطر 2022 هم از نظر فنی و هم از نظر فرهنگی و رسانه‌ای، جای خودش را خیلی محکم در تاریخ جام جهانی باز کرده است.

جمع‌بندی نهایی

جام جهانی مردان فیفا 2022 با قهرمانی آرژانتین به پایان رسید، اما در واقع فقط با یک جام به پایان نرسید؛ با یک مجموعه عظیم از روایت‌ها تمام شد. از شکست شوکه‌کننده آرژانتین در شروع مسابقات تا بازگشت تدریجی همین تیم به مسیر قهرمانی، از تاریخ‌سازی مراکش تا هت‌تریک امباپه در فینال، از حذف آلمان و بلژیک تا اشک‌های برزیل و انگلیس، همه چیز در این تورنمنت فشرده و پرحادثه بود. به همین دلیل است که وقتی درباره جام جهانی 2022 حرف می‌زنیم، درباره یکی از کامل‌ترین، حرفه‌ای‌ترین، پراتفاق‌ترین و ماندگارترین دوره‌های تاریخ فوتبال صحبت می‌کنیم؛ دوره‌ای که هم بهترین لحظات را داشت، هم بدترین شکست‌ها را، و در نهایت با لبخند آرژانتین و جامی در دستان لیونل مسی، در حافظه فوتبال ثبت شد.