شهرهای میزبان جام جهانی چگونه از نظر مالی سود میبرند؟
از گردشگری تا زیرساخت؛ جام جهانی چگونه اقتصاد شهرهای میزبان را تقویت میکند؟
وقتی صحبت از جام جهانی میشود، ذهن بیشتر مردم به سمت فوتبال، ستارهها، ورزشگاهها و هیجان مسابقات میرود، اما واقعیت این است که این تورنمنت برای شهرهای میزبان فقط یک رویداد ورزشی نیست. جام جهانی فیفا میتواند یک موتور اقتصادی قدرتمند باشد؛ رویدادی که هم در کوتاهمدت پول، گردشگر و مصرف وارد شهر میکند و هم در بلندمدت میتواند بر زیرساخت، برند شهری و موقعیت اقتصادی آن اثر بگذارد. سوفاسکور در گزارشی تازه توضیح داده که چرا و چگونه شهرهای میزبان از نظر مالی از جام جهانی سود میبرند و این رویداد چه فرصتهایی برای اقتصاد محلی ایجاد میکند. همچنین در این گزارش آمده که جام جهانی ۲۰۱۸ بیش از ۶.۱ میلیارد دلار و جام جهانی ۲۰۲۲ حدود ۷.۵۷ میلیارد دلار اثر اقتصادی ایجاد کردهاند.
اولین و ملموسترین منفعت مالی برای هر شهر میزبان، رونق گردشگری است. وقتی میلیونها هوادار از سراسر جهان به شهرهای میزبان سفر میکنند، بلافاصله حجم عظیمی از هزینهکرد وارد اقتصاد محلی میشود. هتلها، اجارههای کوتاهمدت، رستورانها، تاکسیها، مترو، فروشگاهها و مراکز خرید همگی از این موج بهره میبرند. این اتفاق معمولاً بهقدری پرقدرت است که بسیاری از کسبوکارهای محلی، روزهای جام جهانی را بهعنوان شلوغترین و پردرآمدترین روزهای سال تجربه میکنند. از این نظر، جام جهانی برای شهرها فقط یک رویداد گذرا نیست، بلکه یک فصل پرشتاب اقتصادی است که میتواند گردش مالی قابل توجهی ایجاد کند.
در کنار گردشگری، اشتغالزایی یکی دیگر از اثرهای مستقیم جام جهانی است. این اشتغال فقط به روزهای برگزاری مسابقات محدود نمیشود، بلکه از ماهها و حتی سالها قبل شروع میشود؛ زمانی که شهرها روی ساختوساز، توسعه ورزشگاه، حملونقل، امنیت و لجستیک سرمایهگذاری میکنند. این فرایند برای نیروهای ساختمانی، رانندگان، کارکنان هتل، راهنمایان تور، نیروهای خدماتی و بسیاری از مشاغل دیگر فرصت ایجاد میکند. سوفاسکور اشاره میکند که بخشی از این مشاغل اگرچه موقت هستند، اما بهویژه در بخشهای گردشگری و خدمات میتوانند بعداً به فرصتهای پایدارتر تبدیل شوند. برای بسیاری از شهرها، همین جنبه از جام جهانی یکی از مهمترین توجیههای اقتصادی میزبانی است.
یکی از مهمترین آثار بلندمدت جام جهانی، سرمایهگذاری در زیرساخت است. شهرهای میزبان معمولاً برای آمادهسازی مسابقات مجبور میشوند روی فرودگاهها، جادهها، سیستم حملونقل عمومی، فضاهای شهری و امکانات عمومی کار کنند. این پروژهها هرچند در ابتدا هزینهبر هستند، اما بعد از پایان مسابقات هم باقی میمانند و میتوانند در خدمت گردشگری، کسبوکار، رویدادهای آینده و بهبود کیفیت زندگی شهری باشند. به بیان ساده، جام جهانی گاهی به شهرها یک ضربالاجل قدرتمند برای مدرنسازی میدهد؛ چیزی که شاید در شرایط عادی سالها طول میکشید. از همین زاویه، سود شهرها فقط در بلیت و هتل خلاصه نمیشود، بلکه به توسعه ساختاری هم گره میخورد.
سود مهم دیگر برای شهرهای میزبان، دیدهشدن جهانی است؛ مزیتی که شاید نتوان بهسادگی برای آن عدد دقیق گذاشت، اما از نظر اقتصادی ارزش بسیار بالایی دارد. وقتی یک شهر میزبان بازی جام جهانی میشود، تصاویرش به میلیاردها نفر در جهان نشان داده میشود. این سطح از توجه رسانهای، میتواند جایگاه آن شهر را در ذهن مخاطبان بینالمللی تقویت کند و بعدها به افزایش گردشگری، جذابیت تجاری و هویت برند شهری منجر شود. سوفاسکور میگوید شهرهایی مثل ریو، کیپتاون و دوحه نمونههایی هستند که از این نوع دیدهشدن سود بردهاند. برای یک شهر، چنین تبلیغاتی در سطح جهانی تقریباً چیزی است که با روشهای معمول بازاریابی بهدست آوردنش بسیار دشوار یا غیرممکن است.
از طرف دیگر، جام جهانی نقش مهمی در رشد کسبوکارهای محلی دارد. این سود فقط به برندهای بزرگ یا زنجیرههای معروف نمیرسد؛ بلکه کافیشاپهای کوچک، فروشگاههای محلی، خدمات حملونقل، مراکز تفریحی و حتی فروشندگان خرد هم از حضور انبوه هواداران نفع میبرند. بخشهایی مانند تبلیغات، رسانه و مدیریت رویدادها هم از این موج اقتصادی بهرهمند میشوند. برای بسیاری از کارآفرینان محلی، جام جهانی فرصتی است برای دیده شدن در برابر مشتریانی که از سراسر جهان آمدهاند. این یعنی اثر اقتصادی مسابقات میتواند هم افقی باشد و هم عمقی؛ هم در سطح کلان شهر و هم در سطح کسبوکارهای کوچک.
سوفاسکور همچنین به بازار املاک اشاره میکند؛ بخشی که معمولاً کمتر در بحثهای عمومی دیده میشود. وقتی یک شهر زیرساخت خود را ارتقا میدهد و توجه جهانی بیشتری به آن جلب میشود، بعضی محلهها ناگهان جذابتر میشوند و این میتواند به افزایش ارزش ملک، رشد تقاضای اجاره و سرمایهگذاری در توسعه شهری منجر شود. این اثر بهویژه در مناطقی پررنگتر است که همزمان با پروژههای عمرانی، در مرکز رفتوآمد گردشگران و رویدادهای مربوط به جام جهانی قرار میگیرند. به همین دلیل، منافع میزبانی گاهی از حوزه خدمات روزمره فراتر میرود و وارد ساختار سرمایهگذاری شهری میشود.
در کنار اینها، شهرها و کشورها از طریق مالیات و فعالیت تجاری بیشتر نیز منتفع میشوند. با بالا رفتن درآمد هتلها، رستورانها و حملونقل، دولتها و نهادهای شهری هم از مسیر مالیات درآمد بیشتری کسب میکنند. البته سوفاسکور توضیح میدهد که درآمدهای اصلی اسپانسرینگ و حق پخش بیشتر به فیفا میرسد، اما شهرها از راههایی مثل رشد فعالیت تجاری، لایسنسینگ، فروش، مصرف و توسعه بازار محلی بهطور غیرمستقیم از این جریان مالی بهره میبرند. همین منافع غیرمستقیم گاهی در مجموع بسیار بزرگتر از چیزی است که در نگاه اول به چشم میآید.
با این حال، گزارش تأکید میکند که میزبانی جام جهانی همیشه هم برد-برد نیست. اگر برنامهریزی اشتباه باشد، اگر هزینهها بیش از حد بالا بروند یا اگر پروژهها بعد از مسابقات استفاده واقعی نداشته باشند، بعضی از سرمایهگذاریها میتوانند به پروژههای پرهزینه و کمفایده تبدیل شوند. نمونههایی مثل برزیل ۲۰۱۴ بارها بهعنوان هشدار مطرح شدهاند؛ جایی که بعضی ورزشگاهها و پروژهها بعد از تورنمنت با انتقادهای جدی مواجه شدند. به همین دلیل، یکی از نکات مهم درباره جام جهانی ۲۰۲۶ این است که سه کشور میزبان بیشتر روی استفاده از زیرساختهای موجود تکیه دارند تا از تکرار این مشکل جلوگیری شود. این نکته، از نظر اقتصادی و مدیریتی، یکی از تفاوتهای مهم تورنمنت ۲۰۲۶ با بعضی دورههای قبلی است.
در نهایت، جام جهانی برای شهرهای میزبان میتواند یک فرصت بزرگ اقتصادی باشد، اما فقط در صورتی که با برنامهریزی درست، نگاه بلندمدت و مدیریت متعادل هزینهها همراه شود. شهری که بتواند از موج کوتاهمدت گردشگری، فرصت اشتغال، ارتقای زیرساخت و دیدهشدن جهانی بهدرستی استفاده کند، بعد از سوت پایان مسابقات هم از میزبانی سود خواهد برد. برای کسانی که تحلیل اقتصاد ورزش، بررسی اثر جام جهانی بر شهرها، مطالعه روندهای مالی رویدادهای بزرگ و ارزیابی ابعاد غیرورزشی تورنمنتها را دنبال میکنند، این بحث یکی از مهمترین لایههای پنهان جام جهانی است. در نهایت، آن شهری برنده واقعی جام جهانی خواهد بود که بتواند بین خرج امروز و ارزش فردا تعادل ایجاد کند.