فرمت جدید جام جهانی ۲۰۲۶ چگونه است؟
همه چیز درباره فرمت جدید جام جهانی ۲۰۲۶؛ از ۴۸ تیم تا ۱۰۴ بازی
جام جهانی ۲۰۲۶ قرار است بزرگترین تغییر تاریخ این تورنمنت را تجربه کند. برای نخستین بار، تعداد تیمها از ۳۲ به ۴۸ افزایش پیدا میکند؛ تغییری که فقط اندازه مسابقات را بزرگتر نمیکند، بلکه ساختار، مسیر صعود، مرحله حذفی و حتی نوع نگاه به رقابتهای ملی را هم دگرگون میسازد. این یعنی جام جهانی ۲۰۲۶ فقط یک نسخه گستردهتر از دورههای قبلی نیست، بلکه یک مدل تازه از برگزاری مهمترین رویداد فوتبال جهان است.
در فرمت جدید، ۴۸ تیم در ۱۲ گروه ۴ تیمی تقسیم میشوند. هر تیم مثل گذشته سه بازی مرحله گروهی انجام میدهد و سیستم امتیازدهی هم تغییری نکرده است؛ یعنی ۳ امتیاز برای برد، ۱ امتیاز برای مساوی و صفر امتیاز برای شکست. به این ترتیب، فیفا تلاش کرده در عین گسترش مسابقات، بخشی از ساختار آشنای جام جهانی را حفظ کند تا هم برای تیمها و هم برای هواداران، فرم کلی رقابت همچنان قابلفهم باقی بماند.
مهمترین تفاوت در نحوه صعود از گروهها دیده میشود. در جام جهانی ۲۰۲۶، از هر گروه دو تیم اول مستقیماً راهی مرحله حذفی میشوند و در کنار آنها، ۸ تیم برتر سوم هم صعود میکنند. این یعنی در مجموع ۳۲ تیم وارد مرحله حذفی خواهند شد؛ رقمی که برابر با کل تعداد تیمهای جام جهانی در فرمت قدیمی است. همین نکته باعث میشود مرحله گروهی دیگر فقط رقابتی برای اول یا دوم شدن نباشد و حتی رتبه سوم هم بتواند ارزش صعود داشته باشد.
با افزایش تعداد تیمهای صعودکننده، مرحله حذفی هم یک بخش تازه پیدا میکند. در ساختار جدید، مسابقات حذفی از مرحله یکسیودوم نهایی آغاز میشود و بعد از آن به یکهشتم نهایی، یکچهارم نهایی، نیمهنهایی و فینال میرسد. همین تغییر باعث شده تعداد کل بازیها از ۶۴ به ۱۰۴ مسابقه برسد. در عمل، این فرمت به تیمها فرصت بیشتری برای ادامه مسیر میدهد و در عین حال، عمق و سختی رقابت را هم بالاتر میبرد.
یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای این تحول، این است که فیفا ابتدا قصد داشت جام جهانی را با ۱۶ گروه ۳ تیمی برگزار کند، اما این ایده بهدلیل نگرانی درباره تبانی، نابرابری برنامه بازیها و افت جذابیت بعضی مسابقات پایانی کنار گذاشته شد. در نهایت، بازگشت به گروههای ۴ تیمی انتخاب شد تا هم ساختار برای مخاطب آشناتر بماند و هم از نظر رقابتی، مسابقات سالمتر و متعادلتر دنبال شوند. این تصمیم نشان میدهد که فرمت نهایی جام جهانی ۲۰۲۶ حاصل نوعی مصالحه میان گسترش تورنمنت و حفظ کیفیت رقابتی بوده است.
از نظر زمانی هم این تورنمنت بزرگتر خواهد بود. گزارش سوفاسکور توضیح میدهد که با توجه به افزایش بازیها، طول جام جهانی به حدود ۳۹ تا ۴۰ روز میرسد. این یعنی تیمها، هواداران و برگزارکنندگان با یک رقابت طولانیتر، فشردهتر و پرجزئیاتتر روبهرو خواهند بود. از سوی دیگر، این دوره نخستین جام جهانی تاریخ است که به میزبانی سه کشور؛ آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار میشود؛ موضوعی که بهخودیخود ابعاد اجرایی و جغرافیایی مسابقات را هم بسیار متفاوت میکند.
حامیان این فرمت جدید معتقدند که بزرگترین مزیت آن، فرصت بیشتر برای کشورهای کمتر دیدهشده است. با افزایش تعداد سهمیهها، تیمهای بیشتری از قارههایی مثل آفریقا، آسیا و آمریکای شمالی شانس حضور پیدا میکنند و این میتواند جام جهانی را واقعاً جهانیتر کند. همچنین تعداد بیشتر بازیها به معنای داستانهای بیشتر، شگفتیهای بیشتر و فرصتهای بیشتر برای دیده شدن تیمها و بازیکنان تازه است. برای بسیاری، این همان مسیری است که فیفا میخواهد از طریق آن، فوتبال ملی را در مقیاسی گستردهتر توسعه دهد.
با این حال، منتقدان هم نگرانیهای خود را دارند. مهمترین آنها شامل احتمال افت کیفیت بعضی بازیها، فشار بیشتر روی بازیکنان، فشردگی تقویم و پیچیدهتر شدن فرمت برای مخاطب عادی است. مخصوصاً قانون صعود بهترین تیمهای سوم میتواند برای بخشی از هواداران گیجکننده باشد و از سوی دیگر، تعداد بیشتر بازیها نگرانی درباره خستگی و فرسودگی بازیکنان را بالا میبرد. به همین دلیل، فرمت جدید همزمان هم یک فرصت بزرگ برای گسترش جام جهانی است و هم یک آزمون جدی برای کیفیت و مدیریت این رویداد.
در نهایت، فرمت جدید جام جهانی ۲۰۲۶ را باید یکی از مهمترین تحولات تاریخ فوتبال ملی دانست. این ساختار تازه، هم در را به روی کشورهای بیشتری باز میکند، هم مرحله حذفی را گستردهتر میسازد و هم تجربه هواداری را از نظر حجم مسابقات و تنوع رقابتها تغییر میدهد. برای کسانی که تحلیل ساختار تورنمنتها، بررسی آینده مسابقات ملی و مطالعه روند تحول جام جهانی را دنبال میکنند، این نسخه از مسابقات فقط یک تغییر اجرایی نیست؛ بلکه آغاز یک عصر تازه در تاریخ فیفا و مهمترین تورنمنت جهان است.