جام جهانی مردان فیفا 2010؛ قهرمانی تاریخی اسپانیا و روایت کامل جام جهانی آفریقا

جام جهانی مردان فیفا 2010 با قهرمانی اسپانیا به پایان رسید؛ تورنمنتی که در آفریقای جنوبی برگزار شد و نخستین جام جهانی تاریخ بود که روی خاک آفریقا انجام می‌شد. این دوره، نوزدهمین نسخه جام جهانی بود و 32 تیم در 64 مسابقه، 145 گل در 10 ورزشگاه به ثمر رساندند. در پایان، اسپانیا با گل آندرس اینیستا در وقت اضافه، هلند را 1 بر 0 شکست داد و برای نخستین بار قهرمان جهان شد.

اگر بخواهیم جام جهانی 2010 را در یک جمله خلاصه کنیم، باید بگوییم این تورنمنت همزمان هم یک نقطه عطف جغرافیایی برای فوتبال جهان بود و هم یک نقطه عطف فوتبالی برای اسپانیا. آفریقای جنوبی میزبان جامی شد که با صدای ووزلاها، توپ جابولانی، گل تماشایی سیفیوه تشابالالا در بازی افتتاحیه و در نهایت قهرمانی نسل طلایی اسپانیا در حافظه فوتبال ماندگار شد. فیفا از این دوره به عنوان جامی یاد کرده که «روی زمین و بیرون از زمین» تاریخ‌ساز شد.

شروع جام؛ آفریقا روی صحنه جهان

بازی افتتاحیه بین آفریقای جنوبی و مکزیک برگزار شد و با تساوی 1 بر 1 به پایان رسید. مهم‌ترین لحظه آن مسابقه گل تشابالالا بود؛ گلی که فیفا آن را یکی از 100 لحظه بزرگ تاریخ جام جهانی توصیف کرده و به عنوان نماد آغاز نخستین جام جهانی آفریقایی به یاد آورده است. آن گل فقط یک گل افتتاحیه نبود؛ لحظه‌ای بود که شور محلی، هویت میزبان و اهمیت تاریخی مسابقات را در یک قاب جمع کرد.

فضای عمومی این جام هم با دوره‌های قبل فرق داشت. فیفا بعدها ثبت کرد که در فستیوال‌های هواداری جام جهانی 2010، بیش از 6.1 میلیون نفر حضور پیدا کردند و همین نشان می‌دهد آفریقای جنوبی فقط میزبان بازی‌ها نبود، بلکه میزبان یک تجربه جهانی بزرگ بود. از نظر فرهنگی، این جام یکی از خاص‌ترین نسخه‌های تاریخ مسابقات شد.

مرحله گروهی؛ از شوک اسپانیا تا سقوط مدافع عنوان

مرحله گروهی خیلی زود نشان داد که جام جهانی 2010 قرار نیست ساده و خطی پیش برود. مهم‌ترین شوک، شکست 1 بر 0 اسپانیا مقابل سوئیس در بازی اول بود؛ نتیجه‌ای که فیفا بعدها آن را یکی از بزرگ‌ترین شگفتی‌های تاریخ جام جهانی معرفی کرد. در آن لحظه، کمتر کسی تصور می‌کرد همین تیم بازنده چند هفته بعد جام را بالای سر ببرد.

در همان مرحله گروهی، ایتالیا به عنوان مدافع عنوان قهرمانی نتوانست از گروهش بالا بیاید. فیفا در مرور تاریخ دفاع از عنوان‌ها یادآوری کرده که مدافع قهرمانی در سال 2010 در همان مرحله گروهی حذف شد. این سقوط، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های بی‌رحمی جام جهانی بود: حتی تیمی که چهار سال قبل قهرمان شده، هیچ تضمینی برای بقا ندارد.

فرانسه هم یکی دیگر از ناکامان بزرگ آن دوره بود. فیفا بعدها در بازخوانی برد 2 بر 1 آفریقای جنوبی مقابل فرانسه، آن مسابقه را تنها پیروزی میزبان در جام خودش دانست؛ بردی که هرچند برای صعود کافی نبود، اما حذف زودهنگام فرانسه را کامل کرد. این یعنی جام جهانی 2010 خیلی زود دو نام بزرگ فوتبال اروپا، یعنی ایتالیا و فرانسه، را از مرکز روایت بیرون برد.

در مقابل، بعضی تیم‌ها درخشیدند. هلند هر شش بازی اولش را تا قبل از فینال برد و با پنج گل وسلی اسنایدر به فینال رسید. اروگوئه هم با دیه‌گو فورلان، لوئیس سوارز و ادینسون کاوانی یکی از بهترین جام‌های تاریخش را تجربه کرد و تا نیمه‌نهایی بالا رفت. در پایان هم آلمان با برد 3 بر 2 برابر اروگوئه در بازی رده‌بندی سوم شد.

اسپانیا؛ قهرمانی که با شکست شروع شد

اتفاق خاص درباره اسپانیا این بود که قهرمانی‌اش از دل یک شروع بد ساخته شد. فیفا تأکید کرده که لاروخا نخستین و هنوز تنها تیم تاریخ جام جهانی است که بازی افتتاحیه‌اش را می‌بازد و در پایان قهرمان می‌شود. این نکته به تنهایی توضیح می‌دهد چرا قهرمانی اسپانیا در 2010 فقط یک جام ساده نبود، بلکه نمونه‌ای از بازسازی روانی، ثبات تاکتیکی و صبر بود.

بعد از باخت به سوئیس، اسپانیا با برد مقابل هندوراس و شیلی از گروه بالا آمد. در مراحل حذفی هم مسیرش بسیار سخت اما بسیار منظم بود: 1 بر 0 پرتغال، 1 بر 0 پاراگوئه، 1 بر 0 آلمان و 1 بر 0 هلند. فیفا در مرور مسیر قهرمانی این تیم نوشته که داوید ویا، ایکر کاسیاس، کارلس پویول و در نهایت اینیستا، هر کدام در یکی از این گره‌ها نقش قهرمان را بازی کردند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این تیم، کنترل و اقتصاد در نتیجه بود. فیفا در آمار قهرمانی اسپانیا نوشته که فقط سه بازیکن برای این تیم در کل تورنمنت گل زدند: پویول، اینیستا و ویا؛ رکوردی بسیار پایین برای یک تیم قهرمان. همین موضوع نشان می‌دهد اسپانیا بیش از آنکه با انفجار گل‌زنی قهرمان شود، با نظم، مالکیت، فشار ذهنی روی حریف و بردهای باریک اما حساب‌شده به جام رسید.

مراحل حذفی؛ جایی که داستان‌های ماندگار ساخته شدند

جام جهانی 2010 فقط به خاطر قهرمانش ماندگار نشد؛ چند بازی حذفی این دوره هنوز هم جزو کلاسیک‌های تاریخ مسابقات هستند. مهم‌ترینشان بدون تردید اروگوئه و غنا در یک‌چهارم نهایی بود؛ مسابقه‌ای که فیفا آن را «یک تریلر برای اعصار» نامیده است. بازی 1 بر 1 بود که در آخرین ثانیه وقت اضافه، لوئیس سوارز با دست روی خط دروازه مانع گل غنا شد، اخراج شد، و سپس آساموآ جیان پنالتی را به تیر زد. اروگوئه در ضربات پنالتی صعود کرد و غنا فرصت تبدیل شدن به نخستین تیم آفریقایی نیمه‌نهایی جام جهانی را از دست داد.

هلند هم در مرحله حذفی یکی از مهم‌ترین بازگشت‌های تورنمنت را رقم زد. فیفا در بازخوانی بازی هلند و برزیل نوشت که برزیل ابتدا جلو افتاد، اما هلند با دو گل وسلی اسنایدر بازی را 2 بر 1 برد و برزیل را حذف کرد. این برد، هلند را از یک تیم منظم و بی‌سروصدا، به یک فینالیست جدی تبدیل کرد.

در نیمه‌نهایی‌ها هم دو مسیر مهم تکمیل شد. هلند با برد 3 بر 2 مقابل اروگوئه به فینال رسید و اسپانیا با ضربه سر کارلس پویول، آلمان را 1 بر 0 شکست داد. آن گل پویول یکی از نمادهای مهم تورنمنت شد، چون نه فقط اسپانیا را به نخستین فینال تاریخش رساند، بلکه آلمانِ آماده و پرانرژی را هم متوقف کرد.

فینال؛ هلند و اسپانیا در یک بازی خشن و فشرده

فینال 11 ژوئیه 2010 بین هلند و اسپانیا در ژوهانسبورگ برگزار شد و یکی از پرتنش‌ترین فینال‌های دوران مدرن بود. فیفا نوشته که این مسابقه 120 دقیقه طول کشید و در نهایت با گل دقیقه 116 آندرس اینیستا، اسپانیا 1 بر 0 پیروز شد. این برد، نخستین قهرمانی تاریخ اسپانیا در جام جهانی را رقم زد.

این فینال فقط به خاطر نتیجه‌اش معروف نیست؛ به خاطر لحن و جنس بازی هم به یاد مانده است. فیفا در آمار رسمی خود یادآوری کرده که هاوارد وب 14 کارت زرد در این مسابقه نشان داد؛ رکوردی برای فینال جام جهانی. به همین دلیل، خیلی‌ها این مسابقه را بیشتر از آنکه یک نمایش آزاد و هجومی بدانند، نبردی فرسایشی و خشن می‌بینند که در نهایت با یک لحظه درخشان تعیین شد.

گل اینیستا اما همه‌چیز را عوض کرد. فیفا این صحنه را یکی از 100 لحظه بزرگ تاریخ جام جهانی دانسته و خود اینیستا هم بعدها گفته بود که آن گل و شادی پس از آن، برای او معنایی فراتر از فوتبال داشت. از آن لحظه به بعد، نسل طلایی اسپانیا از یک تیم موفق اروپایی، به تیمی جاودانه در تاریخ فوتبال جهان تبدیل شد.

چرا اسپانیا قهرمان شد؟

اسپانیا قهرمان شد چون شاید پرگل‌ترین تیم جام نبود، اما کامل‌ترین کنترل را روی بازی‌ها داشت. این تیم بعد از شکست نخست، به‌تدریج خودش را پیدا کرد و در مراحل حذفی با چهار برد 1 بر 0 به جام رسید. فیفا همچنین یادآوری کرده که ویسنته دل‌بوسکه در 59 سالگی با این قهرمانی به مسن‌ترین مربی قهرمان تاریخ جام جهانی در آن زمان تبدیل شد. این یعنی موفقیت اسپانیا فقط محصول استعداد فردی نبود؛ محصول بلوغ مربی‌گری و یک ساختار بسیار حساب‌شده هم بود.

از نظر فردی هم اسپانیا مهره‌های کلیدی‌اش را درست در لحظه لازم پیدا کرد. داوید ویا در مسیر صعود گل‌های حیاتی زد، کاسیاس در مراحل حذفی نجات‌بخش بود، پویول نیمه‌نهایی را باز کرد و اینیستا فینال را بست. این توزیع نقش‌ها یکی از نشانه‌های اصلی یک قهرمان واقعی است: تیمی که فقط به یک بازیکن وابسته نیست و در هر مرحله یک قهرمان تازه می‌سازد.

جوایز فردی و چهره‌های اصلی جام

در پایان تورنمنت، دیه‌گو فورلان از اروگوئه توپ طلا را برد، وسلی اسنایدر توپ نقره‌ای گرفت و داوید ویا توپ برنز را به دست آورد. توماس مولر با پنج گل و سه پاس گل کفش طلا را برد، ایکر کاسیاس دستکش طلایی را گرفت و خود مولر به عنوان بهترین بازیکن جوان هم انتخاب شد. این فهرست جوایز نشان می‌دهد که جام جهانی 2010 فقط به نام اسپانیا نوشته نشد؛ اروگوئه، هلند، آلمان و چند ستاره بزرگ دیگر هم سهم مهمی در کیفیت کلی این مسابقات داشتند.

جمع‌بندی

جام جهانی مردان فیفا 2010 با قهرمانی اسپانیا به پایان رسید، اما در حافظه فوتبال فقط با یک جام به یاد نمی‌آید. این تورنمنت، نخستین جام جهانی آفریقا بود؛ جامی با صدای ووزلاها، گل افتتاحیه تشابالالا، سقوط مدافع عنوان، حذف زودهنگام چند قدرت بزرگ، درام فراموش‌نشدنی غنا و اروگوئه، فینالی خشن و فشرده، و در نهایت طلوع اسپانیایی که پس از سال‌ها ناکامی، سرانجام جهان را فتح کرد. به همین دلیل، وقتی از جام جهانی 2010 حرف می‌زنیم، در واقع از یکی از خاص‌ترین، متفاوت‌ترین و ماندگارترین دوره‌های تاریخ فوتبال جهان حرف می‌زنیم.