جام جهانی مردان فیفا 1970؛ قهرمانی برزیل، اوج پله و تورنمنتی که به فوتبالِ زیبا معنا داد

جام جهانی مردان فیفا 1970 با قهرمانی برزیل به پایان رسید؛ تورنمنتی که در مکزیک برگزار شد و در فینال 21 ژوئن 1970 در ورزشگاه آزتکا، برزیل با نتیجه 4 بر 1 ایتالیا را شکست داد تا سومین قهرمانی جهان خود را به دست آورد. این برد از نظر تاریخی بسیار مهم بود، چون برزیل نخستین کشوری شد که به سه عنوان قهرمانی جام جهانی رسید.

اگر بخواهیم جام جهانی 1970 را در یک جمله توصیف کنیم، باید گفت این تورنمنت بیش از هر چیز، جام کامل شدن افسانه پله و تثبیت یکی از محبوب‌ترین تیم‌های تاریخ فوتبال بود. فیفا در بازخوانی این دوره، تیم 1970 برزیل را یکی از ستایش‌شده‌ترین تیم‌های تاریخ جام جهانی معرفی می‌کند؛ تیمی با پله، ژائرزینیو، توستائو، ریولینو، ژرسون و کارلوس آلبرتو که هم زیبا بازی می‌کرد و هم به شکل قاطع قهرمان شد.

یکی از دلایل مهم ماندگاری مکزیک 1970 این است که فقط یک قهرمان بزرگ نداشت؛ چند مسابقه و چند تصویر جاودانه هم در آن شکل گرفت. هم فینال برزیل و ایتالیا به یکی از معروف‌ترین فینال‌های تاریخ تبدیل شد، هم نیمه‌نهایی ایتالیا و آلمان غربی با عنوان «بازی قرن» وارد حافظه فوتبال شد. فیفا به‌طور مشخص از آن نیمه‌نهایی به عنوان یکی از 100 لحظه بزرگ تاریخ جام جهانی یاد کرده است.

برزیل در این جام فقط قهرمان نشد؛ با سبک بازی‌اش هم جهان را تحت تأثیر قرار داد. فیفا در آمار رسمی قهرمانی 1970 به این نکته اشاره می‌کند که این تیم در فینال با چهار گل از سد ایتالیا گذشت و یکی از درخشان‌ترین نمایش‌های تاریخ بازی نهایی را ارائه کرد. این برزیل، تیمی متعادل بود؛ هم از نظر خلاقیت هجومی در سطحی استثنایی قرار داشت و هم در لحظه‌های مهم، تمرکز و کارایی لازم را نشان می‌داد.

پله در مرکز این روایت قرار داشت. او در فینال گل اول را زد و با این قهرمانی، به تنها بازیکنی تبدیل شد که سه جام جهانی را به دست آورده است؛ رکوردی که فیفا همچنان آن را منحصر به او می‌داند. جام 1970 برای پله فقط یک عنوان دیگر نبود؛ پایان کامل و باشکوه مسیر او در جام جهانی بود.

در کنار پله، ژائرزینیو هم یکی از چهره‌های اصلی تورنمنت بود. فیفا در مرور مکزیک 1970 یادآوری می‌کند که او در هر مرحله از مسابقات گل زد و به تنها بازیکنی تبدیل شد که در تمام بازی‌های تیمش در یک دوره جام جهانی گل‌زنی کرده است. این آمار به‌خوبی نشان می‌دهد که برزیل فقط یک ستاره نداشت؛ یک خط حمله کامل و چندلایه داشت که در تمام طول تورنمنت خطرناک بود.

فینال برابر ایتالیا هم از همان ابتدا در سطحی بزرگ برگزار شد. برزیل با گل پله جلو افتاد، اما روبرتو بونینسگنا بازی را مساوی کرد. بعد از آن، ژرسون، ژائرزینیو و کارلوس آلبرتو برای برزیل گل زدند تا نتیجه 4 بر 1 شود. فیفا در صفحه رسمی فینال و همچنین در مرورهای مربوط به گل کارلوس آلبرتو، این توالی گل‌ها را یکی از کلاسیک‌ترین روایت‌های تاریخ بازی‌های نهایی جام جهانی می‌داند.

از میان این گل‌ها، گل چهارم برزیل جایگاه ویژه‌ای دارد. فیفا آن گل کارلوس آلبرتو را یکی از 100 لحظه بزرگ تاریخ جام جهانی معرفی کرده است؛ گلی که با یک حرکت تیمی فوق‌العاده و پاس نهایی پله ساخته شد و برای خیلی‌ها نماد کامل «فوتبال زیبا» است. این گل فقط پایان فینال نبود؛ خلاصه تصویری کل هویت برزیل 1970 بود.

اما مکزیک 1970 فقط جام برزیل نبود. ایتالیا هم یکی از مهم‌ترین داستان‌های تورنمنت را ساخت، به‌ویژه در نیمه‌نهایی برابر آلمان غربی. آن مسابقه 4 بر 3 به سود ایتالیا تمام شد و فیفا سال‌ها بعد آن را «Game of the Century» نامید. اهمیت این بازی فقط در تعداد گل‌ها نبود؛ در ریتم دیوانه‌وار وقت اضافه، فراز و فرود احساسی، و کیفیت فوتبالی آن بود.

در آن زمان، همین نیمه‌نهایی باعث شد فینال برزیل و ایتالیا بار روایی بسیار بیشتری پیدا کند. یک طرف، برزیلِ پله قرار داشت که بسیاری آن را زیباترین تیم جام می‌دانستند؛ طرف دیگر، ایتالیا که از یکی از نفس‌گیرترین بازی‌های تاریخ جام جهانی بیرون آمده بود. همین تقابل باعث شد فینال 1970 نه فقط از نظر نتیجه، بلکه از نظر داستان‌پردازی هم بزرگ باشد.

چرا برزیل قهرمان شد؟ چون کامل‌ترین تیم تورنمنت بود. این تیم فقط متکی به نبوغ فردی نبود. در آن واحد هم بازی‌ساز داشت، هم تمام‌کننده، هم بازیکنانی که از خط دوم اضافه می‌شدند، و هم رهبرانی که در بازی‌های بزرگ آرامش خود را حفظ می‌کردند. فیفا در آمار قهرمانی 1970 دقیقاً روی همین چندلایگی تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که این برزیل صرفاً یک تیم پرستاره نبود؛ یک ساختار هماهنگ و بالغ بود.

از نظر میراث تاریخی هم مکزیک 1970 جایگاه فوق‌العاده‌ای دارد. فیفا در فیلم رسمی و بازخوانی‌هایش از این دوره، آن را یکی از محبوب‌ترین و خاطره‌انگیزترین جام‌های تاریخ توصیف می‌کند. دلیلش روشن است: یک قهرمان اسطوره‌ای، یک فینال کلاسیک، یک نیمه‌نهایی افسانه‌ای، و تیمی که هنوز هم خیلی‌ها آن را بهترین تیم ملی تاریخ فوتبال می‌دانند.

در جمع‌بندی، جام جهانی مردان فیفا 1970 با قهرمانی برزیل به پایان رسید، اما ارزش واقعی آن خیلی فراتر از یک جام است. این مسابقات، تورنمنتی بود که پله را برای همیشه در اوج تاریخ فوتبال نشاند، ژائرزینیو را به رکوردی منحصربه‌فرد رساند، ایتالیا و آلمان غربی را در یکی از بزرگ‌ترین بازی‌های تاریخ روبه‌روی هم قرار داد، و با گل کارلوس آلبرتو یکی از زیباترین قاب‌های تاریخ جام جهانی را ساخت. به همین دلیل، وقتی از مکزیک 1970 حرف می‌زنیم، در واقع از یکی از درخشان‌ترین و ماندگارترین فصل‌های کل تاریخ فوتبال جهان حرف می‌زنیم.