جام جهانی مردان فیفا 1938؛ قهرمانی دوباره ایتالیا، فینال پرگل برابر مجارستان و آخرین جام پیش از وقفه جنگ

جام جهانی مردان فیفا 1938 با قهرمانی ایتالیا به پایان رسید؛ تورنمنتی که از 4 تا 19 ژوئن 1938 در فرانسه برگزار شد و در پایان، ایتالیا در فینال با نتیجه 4 بر 2 مجارستان را شکست داد تا برای دومین دوره پیاپی قهرمان جهان شود. این مسابقات سومین دوره جام جهانی مردان بود و آخرین جام پیش از وقفه 12 ساله ناشی از جنگ جهانی دوم به شمار می‌رفت.

اگر بخواهیم جام جهانی 1938 را در یک جمله توصیف کنیم، باید گفت این تورنمنت هم جام تثبیت ایتالیا به عنوان نخستین قدرت بزرگ تاریخ جام جهانی بود و هم جامی که در آن چند روند مهم برای اولین بار دیده شد. ایتالیا نخستین تیمی شد که از عنوان قهرمانی‌اش دفاع می‌کند، برای نخستین بار قهرمان دوره قبل و کشور میزبان به شکل خودکار در مرحله نهایی حضور داشتند، و مسابقات در فضایی برگزار شد که خیلی زود زیر سایه تحولات سیاسی اروپا قرار گرفت.

از نظر عددی هم فرانسه 1938 دوره‌ای پربار بود. این جام با 15 تیم برگزار شد، 18 بازی داشت و 84 گل در آن به ثمر رسید؛ یعنی میانگین 4.67 گل در هر مسابقه. فیفا در صفحه کلکسیونی رسمی خود حتی این دوره را یکی از نسخه‌های بسیار پرگل تاریخ جام جهانی معرفی می‌کند.

چرا جام جهانی 1938 این‌قدر مهم است؟

اهمیت این دوره فقط در این نیست که ایتالیا دوباره قهرمان شد. این جام در واقع پایان یک دوره از تاریخ فوتبال جهان هم بود. بعد از مسابقات 1938، جام جهانی 1942 و 1946 به دلیل جنگ جهانی دوم برگزار نشد و به همین خاطر، ایتالیا برای 16 سال پیاپی قهرمان رسمی جهان باقی ماند؛ وضعیتی که از نظر زمانی در تاریخ جام جهانی منحصربه‌فرد است.

این تورنمنت از نظر هویتی هم بسیار مهم بود، چون ایتالیا با هدایت ویتوریو پوتزو به تنها تیم مردان تاریخ تبدیل شد که دو جام جهانی پیاپی را با یک سرمربی برده است. فیفا در مقاله آماری قهرمانی‌های 1934 و 1938 به‌روشنی روی این نکته تأکید می‌کند و همین باعث می‌شود فرانسه 1938 فقط یک قهرمانی دیگر برای ایتالیا نباشد، بلکه بخشی از شکل‌گیری نخستین دودمان واقعی تاریخ جام جهانی باشد.

ایتالیا؛ تیمی که نشان داد قهرمانی 1934 اتفاقی نبوده است

در 1934، ایتالیا با میزبانی قهرمان شد و همیشه این امکان وجود داشت که بعضی‌ها آن موفقیت را به شرایط خانه یا عوامل لحظه‌ای نسبت دهند. اما 1938 این تردید را از بین برد. ایتالیا این بار در خاک فرانسه جام را برد و به نخستین تیمی تبدیل شد که جام جهانی را بیرون از خانه فتح می‌کند. همین یک نکته ارزش تاریخی این قهرمانی را چند برابر می‌کند.

فیفا در مقاله آماری مربوط به قهرمانی‌های 1934 و 1938 روی نقش جوزپه مه‌آتزا و نیز روی گل سرنوشت‌ساز او از روی پنالتی در نیمه‌نهایی برابر برزیل تأکید کرده است. این یعنی ایتالیا در فرانسه فقط یک تیم دفاعی یا صرفاً منظم نبود؛ تیمی بود که هم رهبر فنی داشت، هم گلزن‌های بزرگ، و هم توان مدیریت بازی‌های سنگین حذفی را.

مسیر ایتالیا تا فینال

فرمت جام جهانی 1938 کاملاً حذفی بود. ایتالیا در دور اول فرانسه را 3 بر 1 شکست داد، در یک‌چهارم نهایی نروژ را 2 بر 1 پس از وقت اضافه برد، و در نیمه‌نهایی با نتیجه 2 بر 1 از سد برزیل گذشت. این مسیر نشان می‌دهد که قهرمانی ایتالیا اصلاً ساده و بی‌دردسر نبود؛ هر مرحله یک آزمون واقعی بود و در دو مورد هم اختلاف فقط یک گل بود.

همین مسیر فشرده، یکی از دلایل مهم ارزش قهرمانی ایتالیاست. تیمی که در تورنمنتی کاملاً حذفی از همان روز اول باید بی‌اشتباه باشد، برای قهرمان شدن نیاز به تمرکز و بلوغ بیشتری دارد. ایتالیا دقیقاً چنین تیمی بود؛ در روزهای دشوار از هم نپاشید و در بازی‌های نزدیک، جزئیات را بهتر از رقبا مدیریت کرد. این همان چیزی است که معمولاً قهرمان‌های بزرگ را از تیم‌های خوب جدا می‌کند.

مجارستان؛ حریفی که فینال را بزرگ کرد

در سمت دیگر جدول، مجارستان یکی از قدرتمندترین تیم‌های مسابقات بود. این تیم در دور اول هند شرقی هلند را 6 بر 0 شکست داد، در یک‌چهارم نهایی سوئیس را 2 بر 0 برد و در نیمه‌نهایی هم با نتیجه 5 بر 1 از سد سوئد گذشت. این یعنی مجارستان با 13 گل زده تا قبل از فینال، کاملاً شایسته حضور در بازی آخر بود.

این نکته مهم است، چون گاهی قهرمان‌ها برابر فینالیستی می‌برند که مسیر آسان‌تری داشته یا صرفاً شگفتی‌ساز بوده است. اما اینجا چنین نبود. مجارستان تیمی پرقدرت، هجومی و آماده بود و حتی در خود فینال هم توانست دو بار به دروازه ایتالیا برسد. همین باعث می‌شود نتیجه 4 بر 2 برای ایتالیا، یک برد کاملاً معتبر و بزرگ باشد.

فینال؛ ایتالیا 4، مجارستان 2

فینال در 19 ژوئن 1938 در استادیوم المپیک کلمب شهر کلمب برگزار شد و حدود 45 هزار تماشاگر داشت. ایتالیا خیلی زود با گل جینو کولائوسی پیش افتاد، اما مجارستان فقط دو دقیقه بعد با پال تیتکوش بازی را مساوی کرد. بعد از آن، سیلویو پیولا گل دوم ایتالیا را زد، کولائوسی دوباره گل زد و نیمه اول 3 بر 1 تمام شد. در نیمه دوم، جورجی شاروشی یکی از گل‌ها را جبران کرد، اما پیولا با گل دوم خودش نتیجه را 4 بر 2 کرد و کار را تمام کرد.

این روند گل‌ها نشان می‌دهد که فینال 1938 بر خلاف تصور بعضی‌ها، بازی بسته و فرسایشی نبود. مسابقه‌ای پرگل، پرنوسان و در بخش‌هایی کاملاً هجومی بود. همین هم باعث می‌شود فینال فرانسه 1938 در مقایسه با بعضی فینال‌های قدیمی، جذاب‌تر و زنده‌تر به نظر برسد. ایتالیا در این بازی فقط محتاط نبود؛ در حمله هم مؤثر و بی‌رحم بود.

سیلویو پیولا و جینو کولائوسی؛ مردان شب آخر

اگرچه در روایت تاریخی فوتبال ایتالیا معمولاً نام مه‌آتزا بیشتر شنیده می‌شود، اما در فینال 1938 این سیلویو پیولا و جینو کولائوسی بودند که نقش اصلی را بازی کردند. هر دو بازیکن دو گل زدند و عملاً فینال را برای ایتالیا بستند. فیفا در مطلب اختصاصی خود درباره پیولا حتی به همین فینال اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که او در بازی آخر برابر مجارستان دو بار گل زد و سهمی مرکزی در دفاع از عنوان قهرمانی داشت.

اهمیت این نکته در این است که ایتالیا فقط متکی به یک ستاره نبود. تیمی که در مهم‌ترین شب تورنمنت دو گلزن متفاوت دارد و هرکدام دوبار دروازه حریف را باز می‌کنند، معمولاً تیمی کامل‌تر و متوازن‌تر است. این یکی از نشانه‌های روشن ایتالیا در 1938 بود: عمق، تنوع و توان گل‌زنی در بازی آخر.

چرا ایتالیا قهرمان شد؟

ایتالیا قهرمان شد چون نسبت به همه تیم‌ها بالغ‌تر، پایدارتر و برای فوتبال حذفی آماده‌تر بود. این تیم در سه بازی پیاپی حریفان مهمی را کنار زد، در فینال هم با وجود مساوی شدن سریع از هم نپاشید و دوباره کنترل بازی را به دست گرفت. چنین واکنشی در مسابقه نهایی، نشانه شخصیت واقعی قهرمانی است.

همچنین نباید نقش ویتوریو پوتزو را دست‌کم گرفت. فیفا در مقاله آماری خود روی این نکته تأکید می‌کند که او همچنان تنها مربی مردی است که دو جام جهانی را برده است. این یعنی قهرمانی 1938 فقط نتیجه درخشش چند بازیکن نبود؛ نتیجه هدایت یک مربی بزرگ هم بود که می‌دانست در تورنمنت‌های کوتاه، چگونه تیمش را از بازی به بازی جلو ببرد.

لئونیداس و برزیل؛ داستان مهم دیگر جام

هرچند ایتالیا قهرمان شد، اما یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های فردی جام 1938 لئونیداس از برزیل بود. او با 7 گل آقای گل تورنمنت شد و فیفا در صفحه کلکسیونی رسمی 1938 نیز به نقش مهم برزیل و ظهور آن به عنوان یک قدرت تازه اشاره می‌کند. این موضوع مهم است، چون فرانسه 1938 فقط درباره ایتالیا نبود؛ درباره شروع جدی‌تر حضور برزیل در رده بالای فوتبال جهان هم بود.

همین چندلایگی باعث می‌شود جام 1938 ارزش بیشتری داشته باشد. یک قهرمان تاریخی داشت، یک فینال پرگل، یک آقای گل شاخص، و یک تیم برزیلی که نوید آینده را می‌داد. به همین دلیل، این تورنمنت را باید چیزی فراتر از آخرین جام پیش از جنگ دانست؛ جامی که چند مسیر مهم را هم‌زمان باز کرد.

میراث واقعی فرانسه 1938

میراث این تورنمنت دو بخش دارد. نخست، تثبیت ایتالیا به عنوان نخستین قدرت بزرگ جام جهانی. دوم، بسته شدن یک دوره از تاریخ فوتبال، چون جهان خیلی زود وارد جنگ شد و جام جهانی تا 1950 بازنگشت. این وقفه باعث شد قهرمانی 1938 حالتی تقریباً افسانه‌ای پیدا کند؛ گویی آخرین قاب یک جهان قدیمی فوتبال پیش از تغییرات عظیم بعدی بود.

به همین دلیل، وقتی از جام جهانی مردان فیفا 1938 حرف می‌زنیم، فقط درباره یک برد 4 بر 2 در فینال صحبت نمی‌کنیم. درباره تورنمنتی حرف می‌زنیم که در آن ایتالیا تاریخ ساخت، مجارستان فینالیستی قدرتمند بود، برزیل آینده‌اش را نشان داد، و فوتبال جهان برای مدتی طولانی با همان تصویر از قهرمان، خداحافظی کرد. فرانسه 1938 یکی از مهم‌ترین فصل‌های آغازین تاریخ جام جهانی است؛ هم به خاطر قهرمانش و هم به خاطر جایگاهی که در تاریخ جهان دارد.